ชุมชนคุณธรรมชุมชนท่ามะโอ จังหวัดลำปาง

ชุมชนบ้านท่ามะโอ มีประชากรหลายเชื้อชาติอาศัยอยู่ อาทิ ไทใหญ่ พม่า จีน ฝรั่ง ขมุ ไทลื้อ ฯลฯ ชุมชนท่ามะโอ มีความเจริญรุ่งเรืองที่สุดในช่วงของการทำอุตสาหกรรมป่าไม้ จนเกิดเป็นชุมชนที่มีความเจริญ   ดูได้จากหลักฐานที่มีบ้านเรือน อันมีเอกลักษณ์ ต้นสักสูงตระหง่าน วัดเก่าที่แทรกตัวอยู่ในชุมชน วิถีชีวิตผู้คนที่เรียบง่าย

เป็นชุมชนเก่าแก่ของลำปางนับตั้งแต่ก่อตั้งเมืองเขลางค์นคร ที่มีผู้คนหลากหลายเชื้อชาติ มาอยู่รวมกัน ทำให้มีการผสมผสานวัฒนธรรมไว้อย่างลงตัว มีแหล่งท่องเที่ยวอันประกอบไปด้วยแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมอย่างมากมาย

แหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม และประวัติศาสตร์

กู่เจ้าย่าสุตา (วัดกากแก้วร้าง)
กู่เจ้าย่าสุตาเป็นที่เคารพสักการะของประชาชนในย่านนั้น และเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์โบราณคดี โดยกรมศิลปากรได้ขุดแต่งแสดงฐานรากอาคารต่าง ๆ และอนุรักษ์ซ่อมแซมซุ้มประตูโขง โดยเฉพาะประติมากรรมปูนปั้นประดับซุ้มประตูเอาไว้

วัดประตูป่อง
วัดประตูป่องตั้งอยู่ระหว่างเมืองรุ่นที่ 1 และเมืองรุ่นที่ 2 วัดนี้สร้างตรงประตูเมือง จึงตั้งชื่อว่า
“วัดประตูป่อง” สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2220 วิหารสร้างปี พ.ศ. 2409 โดยเจ้าวรญาณรังสี เจ้าเมืองนครลำปาง วิหารโปร่งไม่มีฝาผนัง สร้างแบบโบราณช่างหลวง หน้าบรรณเป็นลวดลายจีนสวยงาม พบว่ามีการบูรณะปฏิสังขรณ์วิหารหลังนี้เป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2432 ก่อผนังปิดรอบบูรณะวิหารครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2514 ได้นำภาพฝาผนังเก่าที่ชำรุดรื้อทิ้งเปลี่ยนเป็นภาพฝาผนังน้ำแต้ม ต่อมาในปี พ.ศ. 2523 ได้จดทะเบียนกรมศิลปากร และได้ทำการบูรณะในครั้งที่ ๓ ปี พ.ศ. 2540 โดยเจ้าอาวาสได้ทำหนังสือขออนุญาตกรมศิลปากรในการบูรณะซ่อมแซม เขียนภาพฝาผนังเป็นวิถีชีวิตของชาวลำปาง 12 เดือน เพื่อให้คนรุ่นหลังได้ชื่นชม

แหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม และประวัติศาสตร์

บ้านหลุยส์
บ้านหลุยส์ เป็นเรือนไม้โบราณกึ่งปูนทรงปั้นหยาสองชั้น อดีตบ้านของหลุยส์ ที เลียวโนเวนส์
มีกลิ่นอายโคโลเนียล ด้านหน้ามีมุขแปดเหลี่ยม (ยื่นออกมาหกด้าน) ตีเกล็ดไม้ระบายอากาศโปร่งพร้อมบานหน้าต่างมองเห็นได้โดยรอบ ตัวเรือนด้านล่างก่อด้วยปูน ซุ้มประตูโค้งแบบฝรั่งพร้อมช่องระบายอากาศไม้แกะสลักที่ละเอียดสวยงาม ด้านข้างมีอาคารสำนักงานเก่าและมีต้นเหลืองอินเดียที่จะผลิดอกบานสะพรั่งในช่วงประมาณกลางเดือนมีนาคมและเมษายนของทุกปี 

บ้านเสานัก
บ้านเสานัก เป็นบ้านที่มีสถาปัตยกรรมที่โดดเด่นมากหลังหนึ่งในจังหวัดลำปาง เป็นบ้านไม้ที่มี
เสาไม้สัก มากถึง 116 ต้น จึงเรียกว่าบ้านเสานัก ตามภาษาพื้นเมือง “นัก” มีความหมายว่า “มาก” สร้างด้วย ศิลปะพม่าผสมล้านนา รูปแบบ และความเก่าของบ้านเสานัก สะท้อนให้เห็น ถึงวิถีชีวิต รสนิยม แบบแผนประเพณีพื้นเมืองของชาวลำปางเป็นอย่างดีดังนั้นบ้านเสานักจึงเป็นงานสถาปัตยกรรมที่ทรงคุณค่า

ถนนสายวัฒนธรรม
ถนนสายวัฒนธรรมลำปางเป็นถนนมรดกวัฒนธรรมที่มีความสวยงาม เก่าแก่และยังคงมีให้เห็นในปัจจุบัน เดิมทีถนนสายนี้เป็นแนวกำแพงเมืองเดิม คือ กำแพงเมืองเขลางค์นครรุ่นที่ 1 สองข้างทางประกอบไปด้วยชุมชนที่มีผู้คนอาศัยมาตั้งแต่โบราณ มีโบราณสถานที่สำคัญในบริเวณใกล้เคียง ถือเป็นถนนคนเดินในแบบพื้นเมืองของชาวลำปางเกิดจากความร่วมมือของเทศบาลนครลำปางและชุมชนในพื้นที่รอบ ๆ จัดกิจกรรมกาดหมั้วคัวแลง ในทุกเย็นวันศุกร์ เวลา 16.30 น. เป็นต้นไป 

แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ และการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ

แม่น้ำวัง
ชุมชนมีแม่น้ำวัง ซึ่งเป็นแม่น้ำสายสำคัญไหลผ่านมีจุดชมวิวให้ชมทัศนียภาพที่สวยงามผ่านคุ้งน้ำ บริเวณ  ท่าเก๊าม่วง ตรงข้ามจวนผู้ว่าราชการจังหวัดลำปาง

แหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร

โครงการเดินตามรอยเท้าพ่อเกษตรอินทรีย์ และ โครงการทหารพันธุ์ดี ค่ายสุรศักดิ์มนตรี
เป็นโครงการของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีที่ต้องการให้ทหารกองประจำการมีองค์ความรู้จากการทำเกษตรปลอดสารเคมี การเพาะกล้าผัก ฯลฯ สามารถนำไปดำเนินการ และส่งเสริมให้ชุมชน เรียนรู้การทำเกษตรปลอดสารเคมี และต่อยอดสู่การดำเนินชีวิตตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง  

กิจกรรมการท่องเที่ยว

ทำสวยกาบ
ศูนย์ประสานงานการท่องเที่ยวชุมชนท่ามะโอ กิจกรรมวัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์ที่ให้นักท่องเที่ยวได้ลงมือทำ ซึ่งเป็นเครื่องสักการะ เพื่อการถวายเป็นพุทธบูชา

ตัดตุงพญายอ

ทำผางประทีป

ศูนย์ประสานงานการท่องเที่ยวชุมชนท่ามะโอ กิจกรรมวัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์ที่ให้นักท่องเที่ยวได้ลงมือทำ ซึ่งเป็นเครื่องสักการะ เพื่อการถวายเป็นพุทธบูชา

ทำต้นผึ้ง
ศูนย์ประสานงานการท่องเที่ยวชุมชนท่ามะโอ กิจกรรมวัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์ที่ให้นักท่องเที่ยวได้ลงมือทำ ซึ่งเป็นเครื่องสักการะเพื่อการถวายเป็นพุทธบูชา

ปั่นจักรยาน
ศูนย์ประสานงานการท่องเที่ยวชุมชนท่ามะโอปั่นจักรยานตามเส้นทางในชุมชนเยี่ยมชมบ้านเก่าที่มีสถาปัตยกรรมที่สวยงามและทรงคุณค่า

นั่งรถราง
ศูนย์ประสานงานการท่องเที่ยวชุมชนท่ามะโอนั่งรถรางเยี่ยมชมนครลำปาง อันเป็นดินแดนที่มีประวัติศาสตร์ที่ยาวนาน เยี่ยมชมโบราณสถาน และสิ่งปลูกสร้างที่สวยงามและมีความสำคัญ

ที่มา กระทรวงวัฒนธรรม

ชุมชนคุณธรรมต้าตงกอกซอย จังหวัดตาก

“ชุมชนต้าตงกอกซอย” เป็นชื่อเรียกตามภาษาท้องถิ่น ตามลักษณะทางกายภาพของพื้นที่ ซึ่งเป็นท่าน้ำ มีสะพานไม้ไผ่ยื่นตรงลงไปในแม่น้ำปิง เป็นชุมชนเก่าแก่ที่มีการค้าขายมานานกว่า ๘๐ ปี ศูนย์กลางตลาดแลกเปลี่ยนสินค้าขนาดใหญ่ของอำเภอบ้านตาก ในอดีตเป็นทั้งท่าเรือและท่ารถโดยสารที่มีความสำคัญต่อวิถีชีวิตของผู้คน ใช้สัญจรข้ามฟากระหว่างแม่น้ำปิงฝั่งตะวันตกกับฝั่งตะวันออก

วิถีชีวิตเรียบง่ายผูกพันกับสายน้ำ บ้านเรือนสร้างด้วยไม้สักโบราณ มีวัฒนธรรมประเพณีเป็นของตนเองและเป็นต้นกำเนิดประเพณีลอยกระทงสายของจังหวัดตาก ด้วยความโดดเด่นดังกล่าวทำให้ชุมชนต้าตงกอกซอย มีการพัฒนาศักยภาพของชุมชนเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมขึ้นมา เรียกว่า “กาดต้าตง” เป็นตลาดแลกเปลี่ยนสินค้าและจำหน่ายสินค้าทางวัฒนธรรมของชุมชน รวมทั้งมีแหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรมให้นักท่องเที่ยวได้ศึกษา และสัมผัสกับวิถีชีวิตของชุมชนได้ทุกมิติ

 แหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม และประวัติศาสตร์

วัดพระบรมธาตุบ้านตาก
วัดพระบรมธาตุ บ้านตาก บรรจุพระบรมสาริกธาตุของพระพุทธเจ้า  (พระธาตุประจำปีมะเมีย) ความศักดิ์สิทธิ์ ขององค์หลวงพ่อทันใจทำให้ประชาชนทั่วสารทิศต่างหลั่งไหลเข้ามานมัสการและกราบไหว้พระบรมธาตุอย่างไม่ขาดสาย

วัดพระบาท ดอยโล้น
วัดพระพุทธบาทดอยโล้น มีสมเด็จมหาสากยะมุณีศรีสรรเพชร พระพุทธรูปขนาดใหญ่ที่มีพุทธลักษณะงดงาม หน้าตักกว้าง ๒๐ เมตร สูง ๓๘ เมตร ประดิษฐานอยู่บนเนินเขามองเห็นแต่ไกล รอยพระพุทธบาทที่อยู่บนเขาสูงชันโดยมีมณฑปสร้างครอบไว้ และในบริเวณเดียวกันยังมีบ่อน้ำธรรมชาติ เป็นหลุมลึกลงไปภายในหินผา อย่างน่าประหลาด มีน้ำซึมอยู่ภายใน ชาวบ้านเชื่อว่าเป็นบ่อน้ำทิพย์ศักดิ์สิทธิ์ บางครั้งมีผู้ไปสวดมนต์หรืออธิษฐานจิตบริเวณบ่อน้ำทิพย์ ปรากฏน้ำผุดขึ้นมาให้เห็นอย่างน่าอัศจรรย์ ตามตำนานกล่าวว่าหากมีผู้หญิงไปตักน้ำในบ่อแห่งนี้น้ำจะแห้ง แต่ถ้าเป็นผู้ชายตักน้ำในบ่อจะไม่มีวันแห้ง

บ้านวัฒนธรรม “ถนนสายวัฒนธรรม ต้าตงกอกซอย”
เป็นสถานที่รวบรวมความรู้ทางประวัติความเป็นมาของชุมชน ภูมิปัญญาของชุมชน และเป็นสถานที่จัดกิจกรรม ให้กับเด็กและเยาวชน เช่น ฐานเรียนรู้วาดภาพศิลปะ การทำโคมล้านนา การประดิษฐ์กระทงกะลา การทำข้าวแคบ การทำอาหารพื้นถิ่น แกงมะแฮะ แกงหัวตาล

แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ และการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ

อุทยานแห่งชาติไม้กลายเป็นหิน
อุทยานแห่งชาติไม้กลายเป็นหิน ตั้งอยู่ท้องที่ตำบลตากออก อำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่มีซากดึกดำบรรพ์ (fossil)     ไม้กลายเป็นหิน (Petrified Wood) อายุประมาณ ๑๒๐,๐๐๐ ปี คาดว่ามีความยาวที่สุดในโลก โดยมีความยาวประมาณ ๗๒.๒๒ เมตร ซึ่งซากฟอสซิลดังกล่าวไม่สามารถประเมินค่าได้ อีกทั้งยังมีทรัพยากรธรรมชาติที่มีความอุดมสมบูรณ์ มีความหลากหลายทางชีวภาพที่มีความโดดเด่น ซึ่งจะต้องได้รับการคุ้มครองและพัฒนา โดยคำนึงถึงการรักษาธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อให้ได้รับประโยชน์สูงสุดต่อไป อุทยานแห่งชาติไม้กลายเป็นหิน ได้ดำเนินการขุดเปิดไม้กลายเป็นหินให้นักท่องเที่ยวได้เข้าชม ทั้งหมด ๗ ต้น ซึ่งแต่ละต้นมีความแตกต่าง ในส่วนของโครงสร้างและความสมบูรณ์ของซากไม้กลายเป็นหิน

แหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร

ศูนย์การเรียนรู้บ้านปากร้องห้วยจี้
บ้านปากร้องห้วยจี้ ตำบลตากออก อำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก หมู่บ้านท่องเที่ยวเชิงหัตถกรรม ที่นี่มีวิถีชุมชนของคนพื้นถิ่นแท้ ๆ ให้นักท่องเที่ยวได้เดินทางมาสัมผัส บริเวณนี้เป็นพื้นที่ที่มีต้นลานและต้นตาล ขึ้นอยู่เป็นจำนวนมาก ชาวบ้านจึงมีวิถีชีวิตผูกพันอยู่กับต้นไม้สองชนิดนี้โดยมีความเชี่ยวชาญในเรื่องการ (ปีน) ขึ้นตาลขึ้นลาน เป็นความสามารถพิเศษที่สืบทอดกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ ส่วนของใบลานนำมาพัฒนาเป็นสินค้าทางวัฒนธรรมที่นักท่องเที่ยวนิยมซื้อเป็นของฝากและเป็นที่รู้จักในระดับประเทศ นั่นคือ หมวกใบลานและหมวกใบตาล หมวกของที่นี่เป็นงานแฮนด์เมดทั้งหมด ไม่ได้ใช้เครื่องจักรเป็นตัวช่วยแต่อย่างใด อาศัยความเชี่ยวชาญและฝีมือของชาวบ้านล้วน ๆ

กิจกรรมการท่องเที่ยว

การตักบาตรเช้า
บริเวณถนน ในชุมชนต้าตงกอกซอยเป็นกิจกรรมที่ชาวชุมชนคุณธรรมฯ ต้าตงกอกซอย จัดให้กับผู้มาพักโฮมสเตย์ที่ต้องการตักบาตรพระสงฆ์ในช่วงเช้า โดยจะจัดเป็นตะกร้า โดยในตะกร้าจะประกอบด้วยข้าวสุกห่อใบตองและอาหารคาวหวาน ชุดธูปเทียนและข้าวตอก เพื่อถวายพระ

ล่องเรือชมปิง
บริเวณท่าน้ำ ต้าตง ล่องเรือชมทัศนียภาพแม่น้ำปิง ค่าโดยสารคนละ ๓๐ บาท

พิธีบายศรีสู่ขวัญและรับชมชุดการแสดงท้องถิ่น
บริเวณท่าน้ำต้าตง

การทำโคมต้าตง
ณ บ้านเลขที่๒๓๗ หมู่ที่ ๖ ตำบลตากออก อำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก โคมลอยต้าตงเป็นผลิตภัณฑ์ทางวัฒนธรรม เกิดจากฝีมือภูมิปัญญาท้องถิ่นที่บรรจงประดิษฐ์ให้มีรูปแบบที่สวยงามตามเอกลักษณ์ของท้องถิ่น การปล่อยโคมลอยเป็นวัฒนธรรมของชาวล้านนาที่มีมาแต่โบราณ โดยมีความเชื่อว่าเป็นการปล่อยเคราะห์ให้หมดจากทุกข์โศกและโรคภัยต่าง ๆ

การทำข้าวแคบและการยำข้าวแคบ
ณ บ้านเลขที่๒๓๒ หมู่ที่ ๖ ตำบลตากออก อำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก ข้าวแคบหรือข้าวเกรียบงาดำ เป็นอาหารพื้นถิ่นของชาวอำเภอบ้านตากที่ได้รับการถ่ายทอดจากบรรพบุรุษรุ่นสู่รุ่น เป็นได้ทั้งอาหารคาวและอาหารว่างการทำข้าวแคบ เป็นการนำเอาแผ่นแป้งไปตากแดดให้แห้ง ทำให้สุกโดยปิ้งหรือทอด ปัจจุบันนิยมทานแบบสดโดยไม่ต้องนำไปตากแดดให้แห้ง

การทำกระทงกะลา
ณ แหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรม “กาดต้าตง”ต้นกำเนิดประเพณีกระทงสาย  มาจากภูมิปัญญาอาหารพื้นถิ่น การนำเอามะพร้าวมาแปรรูปเป็นอาหารว่าง เรียกว่า “ไส้เมี่ยง” ส่วนของกะลามะพร้าวจะถูกทิ้งไว้ในบริเวณบ้านโดยไม่มีการใช้ประโยชน์เป็นจำนวนมาก ชาวบ้านจึงสร้างสรรค์นำกะลามะพร้าวมาลอยกระทง ภายในกะลามีด้ายดิบฟั่นเป็นรูปตีนกาหล่อด้วยเทียนขี้ผึ้งสำหรับจุดไฟ ก่อนที่จะปล่อยลงลอยไปตามลำน้ำปิงแบบไม่ขาด

สาธิตการสานหมวกใบลาน
บ้านปากร้องห้วยจี้ ตำบลตากออก อำเภอบ้านตาก จังหวัดตาก หมู่บ้านท่องเที่ยว เชิงหัตถกรรม ที่นี่มีวิถีชุมชนของคนพื้นถิ่นแท้ๆ ให้นักท่องเที่ยวได้เดินทางมาสัมผัสบริเวณนี้เป็นพื้นที่ที่มีต้นลานและต้นตาล ขึ้นอยู่เป็นจำนวนมากชาวบ้านจึงมีวิถีชีวิตผูกพันอยู่กับต้นไม้สองชนิดนี้โดยมีความเชี่ยวชาญในเรื่องการ (ปีน) ขึ้นตาลขึ้นลาน เป็นความสามารถพิเศษที่สืบทอดกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ ส่วนของใบลานนำมาพัฒนาเป็นสินค้าทางวัฒนธรรม ที่นักท่องเที่ยวนิยมซื้อเป็นของฝากและเป็นที่รู้จักในระดับประเทศ นั่นคือ หมวกใบลานและหมวกใบตาล หมวกของที่นี่เป็นงานแฮนด์เมดทั้งหมดไม่ได้ใช้เครื่องจักรเป็นตัวช่วยแต่อย่างใดอาศัยความเชี่ยวชาญและฝีมือของชาวบ้านล้วน ๆ

ที่มา กระทรวงวัฒนธรรม